کرکوند؛ دنیاى ظرفیتهاى ناشناخته
در عصر سیطره آهن و فولاد و سیمان بر طبیعت سبز و فتح باغها و سبزه زاران با خانه هاى بى روزن ومکعبهاى سیمانى، یافتن شهرى که همچنان سرسبز و باطراوت، با تکیه بر کشتزارها و رودهاى پرآبش استوار و پابرجا بماند و از تأثیرات منفى شهرنشینى کمترین گزند را ببینددر حکم کیمیاست. خاصه اگر این شهر در همسایگى بزرگترین کارخانه ها و مجتمع هاى صنعتى و اقتصادى کشور باشد. «کرکوند» شهرى کوچک ولى زیباست با مردمانى سختکوش، مهربان و میهمان نواز در حاشیه جنوبى زاینده رود و در فاصله ۴۰کیلومترى شهر اصفهان که از یکسو با زاینده رود همنشین است و از این همنشینى خجسته در قلب خود کشتزارهاى وسیع برنج را مى پروراند و از سوى دیگر با صنایع بزرگ کشور نظیر ذوب آهن، مجتمع فولادمبارکه، صنایع نظامى و کارخانه سیمان سپاهان همسایگى (همزیستى) بسیار نزدیک دارد. از جهت حدود طبیعى در سمت شمال این شهر زاینده رود و کوههاى ده نو و گواره و در سمت جنوب و جنوب غربى آن کوههاى بیدکان و میل قرار گرفته است. همچنین از طرف غرب و شرق با یک محدوده دشتى در ارتباط است. جلگه لنجان به ویژه شهر کرکوند یکى از بخشهاى حاصلخیز ایران محسوب مى شود که مرکز برنج کارى در استان اصفهان است. قسمت عمده اراضى شهر کرکوند در همجوارى با زاینده رود به کشت برنج اختصاص دارد. معرفى برنج اصفهان معروف به برنج لنجان که در نوع خود یکى از مرغوب ترین و خوش عطرترین برنجهاى ایران محسوب مى شود خود گزارش ویژه اى را طلب مى کند. این برنج خریداران خاص خود را داشته و به علت محدود بودن کشتزارهاى آن معمولاً در معرض خرید عموم قرار نمى گیرد و به بازار سراسرى راه پیدا نمى کند. ۸۰درصد از کرکوند در دشت و ۲۰درصد از آن در ناحیه کوهستانى قرار دارد. منطقه دشتى عمدتاً شامل زمینهاى زراعى بوده و متوسط ارتفاع آن از سطح دریا ۱۷۳۰ متر است. این شهر داراى زمستانهاى سرد و مرطوب و تابستانهاى معتدل بوده و طبق آمار ایستگاههاى بارندگى منطقه ذوب آهن اصفهان میزان بارندگى متوسط سالیانه در آن ۱۵۹/۵ میلیمتر است که بیشترین بارندگى آن در ماههاى آبان تا اردیبهشت است. از نظر پیشینه تاریخى وجود امامزاده بى بى حلیمه خاتون که براساس شجره نامه موجود در ارتباط با این امامزاده نسب ایشان به حضرت امام موسى بن جعفر علیه السلام مى رسد و در اواخر قرن دوم هجرى مى زیسته، حاکى از آن است که در حدود دوازده قرن پیش در این محل مدفون گردیده است. ولى تعیین حدود جغرافیایى امامزاده که در شجره نامه آن موجود مى باشد اشاره اى به وجودآبادى در جنب یا نزدیک آن ندارد و از آسیا آباد به عنوان نزدیکترین حد جغرافیایى آن یادشده است. بنابراین احتمال مى رود کرکوند پس از این تاریخ در حالى که در مسیر عبور کاروانهاى تجارى و همچنین به علت بهره مندى از دشتهاى سرسبز و همنشینى با زاینده رود در مسیر عبور کاروانهاى اقوام کوچ نشین قرار داشته است با استقرار برخى از این اقوام به صورت یک آبادى متمرکز درآمده باشد که با وجود برخى از سنگ قبرها و وجود برخى از خانوارها که در حافظه پیران و دنیادیدگان قدیمى شهر در نسلهاى گذشته شان منسوب به قوم قشقایى بوده اند این گمانه پررنگ تر مى نماید.در وجه تسمیه کرکوند نیز روایات نزدیک به همى نزد پیران و سالخوردگان شهر یافت مى شود. روایتى که بیشترین تأکید را با خود دارد حکایت از آن دارد که این منطقه به علت بهره مند بودن از مردان شجاع و دلاور به عنوان نقطه اتکا براى کاروان داران محسوب مى گردیده است؛ به طورى که کاروان داران با رسیدن به این نقطه اطراق کرده و براى مقابله با راهزنان، تحت حمایت مردان و راهنماییهاى بزرگان و دلاوران کرکوند به مسیر خود ادامه مى داده اند. از آنجا که در این نقطه به توصیه بزرگان این قوم، کاروان داران براى جلوگیرى از هرگونه سروصدا جهت عبوراز مناطق پرخطر و حفظ کاروان از گزند راهزنان موظف به بستن زنگوله هاى بزرگ شتران (کَرک یا کَرکِه) با پارچه مى شدند. این منطقه کرکه بند و نهایتاً کرکه وند به عنوان مکانى براى استراحت وبستن زنگ شتران (کرکه) نامیده شده است. کرکوند از نظر وضعیت آبهاى سطحى، دائمى، موقتى و منابع آب زیرزمینى در شرایط مناسبى قرار دارد و این مسأله به نوبه خود در کیفیت کشاورزى آن تأثیر مثبتى دارد. زاینده رود به عنوان یک منبع دائمى قابل اطمینان مهمترین آنهاست. اما منابع آبى موقتى دیگرى نیز ناشى از ریزشهاى جوى بر یک حوضه آبخیز به وسعت ۳۱۷ کیلومترمربع که از ارتفاعات غرب و جنوب شرقى این شهر سرچشمه مى گیرد وجود دارد که این آبهاى سطحى موقتى نیز پس از مشروب کردن بخشى از کرکوند از طریق دومسیل درشمال این شهر به زاینده رود مى پیوندد. مسیل اول از سمت جنوب وارد شهر شده و پس از طى زمینهاى کشاورزى در نزدیکى روستاى سیاهبوم به زاینده رود مى ریزد و مسیل دوم از سمت ارتفاعات غرب و جنوب غربى کرکوند شروع شده و پس از عبور از زمین هاى کشاورزى در حوالى روستاى سورچه پایین به رودخانه زاینده رود مى پیوندد. منابع آب زیرزمینى شامل چاههاى عمیق و نیمه عمیق، ۲۰۰۰۰ متر قنات و دو چشمه با نامهاى بیدکان و صفیرى از دیگر منابع آبى آن هستند. چشمه بیدکان ازنوع چشمه هاى گسلى است و در دهانه دره اى به نام تنگه بیدکان قرار گرفته است. ارتفاع این چشمه از سطح دریا برابر ۲۰۲۰ متر مى باشد و در طول ۵۱درجه و ۱۷ دقیقه و ۳۵ ثانیه شرقى و ۳۲ درجه و ۱۱ دقیقه و ۵۰ ثانیه عرض شمالى قرار گرفته و آب آن از ارتفاعات آهکى متعلق به کرتاسه تأمین مى شود. مجموع تخلیه سالیانه آب این چشمه و چشمه اى دیگر به نام صفیرى که در همین محدوده قرار دارد، برابر با ۴۰۵۱/۲ هزارمترمکعب مى باشد. شرایط خاص به وجود آمده در این منطقه از نظر وجود کارخانجات بزرگ نظیر ذوب آهن اصفهان، فولاد مبارکه، صنایع نظامى، کارخانه سیمان و … همچنین وجود شرکتهاى متعدد وابسته به این صنایع که درسطح منطقه پراکنده هستند و عمدتاً به نیروى کار زیاد متکى مى باشند، باعث به وجود آمدن شرایط خاصى از نظر مهاجرفرستى و مهاجرپذیرى درسطح منطقه شده است. بدین صورت که درصد عمده اى از مهاجرین اعم از خارج شدگان وواردشدگان به این شهر را شاغلین فعالیتهاى صنعتى در منطقه تشکیل مى دهند و اصولاً حضورشان دراین منطقه به لحاظ اشتغال به فعالیتهاى صنعتى است. مهاجرت ازاین شهر نیز عمدتاً یا به علت اتمام قراردادهاى کارى است یا به سبب عدم وجود امکانات رفاهى وخدماتى وتحصیلات عالى که این امر لزوم سرمایه گذارى در زمینه امور رفاهى وخدماتى را طلب مى کند. زیرا سهم عمده اى از این مهاجرتها به دلیل دسترسى به سطح مطلوب ترى از خدمات و برخوردارى از امکانات رفاهى بیشتر صورت پذیرفته است. کرکوند از لحاظ نوع خاک، منطقه اى مساعد جهت فعالیتهاى زراعى است به همین جهت زراعت دراین منطقه از زمانهاى قدیم به عنوان یکى از منابع اصلى کسب درآمد وتأمین مایحتاج اولیه زندگى محسوب مى شده است. در سطح کرکوند و روستاهاى اطراف مجموعاً بیش از ۳۰۰۰هکتار زمین کشاورزى وجود دارد که محصولات کشت شده شامل غلات بویژه برنج، حبوبات، محصولات جالیزى، سبزیجات ومحصولات علوفه اى، روغنى وپنبه است.دراین میان محصولات باغى به علت شرایط به وجود آمده ناشى از استقرار صنایع چندان قابل ملاحظه نیست. استقرار این صنایع بنابراظهار اهالى موجب آلودگى هوا را فراهم نموده است که این مسأله موجب شده درختان پس از ۲ یا ۳سال غیرمثمر بشوند. به همین جهت درحال حاضر تنها ۴/۳% کل زمینهاى کشاورزى را باغات تشکیل مى دهد. درمیان محصولات زراعى غلات به ویژه برنج با ۵۸/۵% بیشترین سهم را در کشاورزى منطقه دارند و بیش از ۱۴۰۰هکتار از زمینهاى کشاورزى با همت اهالى ومدیریت کشاورزى به صورت یکپارچه کاشته مى شوند. بطور کلى فعالیتهاى صنعتى با داشتن یک نقش کلیدى تأثیر بسزایى بررشد وتوسعه مناطق دارند، به نحوى که مى توان گفت: توسعه اقتصادى صورت نمى پذیرد مگر آن که توسعه صنعتى فراهم آید اما آنچه در توسعه کرکوند اهمیت دارد توافق همگان برحفظ طبیعت، کشاورزى وارزشهاى زیست محیطى آن است بطورى که حفظ طبیعت شهر کرکوند از دغدغه هاى اصلى مدیران شهرى ومدیران صنایع بزرگ آن منطقه است. از آنجا که اکثر این کارخانجات در فاصله اى کمتر از ۱۰ الى ۱۵کیلومترى کرکوند قرار دارند؛ بطورى که حتى فاصله کارخانه فولاد مبارکه نسبت به این شهر بسیار نزدیکتر از آن به شهر مبارکه است. این وضع توجه جدى همه این صنایع را به توسعه همزمان اقتصادى، کشاورزى و زیست محیطى کرکوند طلب مى کند.خسرو فخرى شهردار این شهر ضمن تأیید وجود همدلى وهمفکرى با مدیران صنایع عظیم اطراف این شهر اذعان دارد که از ویژگى هاى خاص این شهر وجود کشتزارهاى برنج آن است و سعى شهردارى برحفظ کشتزارها وفضاى سبز همزمان با توسعه شهرى آن است. فخرى با تأکید براینکه توسعه کرکوند تنها در اراضى غیرکشاورزى انجام مى پذیرد، مى افزاید: خوشبختانه وجود زمینهاى غیرکشاورزى در جنوب این شهر امکان رشد آتى آن را امکان پذیر مى سازد. وى مى گوید: نه تنها فضاى سبز طبیعى شهر حفظ مى شود، بلکه با همکارى مدیران صنایع با ایجاد پارک هاى جنگلى وفضاى سبز مصنوعى وتوسعه فضاى سبز سعى مى کنیم در حفظ محیط زیست وکاهش آلاینده ها وتأمین بهداشت عمومى گامهاى مهمى برداریم. همچنین از فعالیتهاى در دست اقدام مى توان به طراحى میدانهاى شهر، احداث جاده ساحلى در حاشیه شهر به عنوان مکان تفریحى و ایجاد کمربند سبز در حاشیه غربى شهر با همکارى صنایع بزرگ منطقه از جمله فولاد مبارکه اشاره نمود. شهردار کرکوند با اشاره به عبور آزادراه جنوب غرب به شمال شرق ایران از میان شهر کرکوند اظهار مى دارد: این آزادراه که استان خوزستان را به استان خراسان متصل مى کند. از غرب استان اصفهان وارد گردیده و پس از عبور از میان شهر کرکوند از طریق یک پل از روى زاینده رودعبور نموده واز طریق فولادشهر، نجف آبادوعبور ازدشت موته به آزادراه اصفهان، نطنز، کاشان منتهى مى شود که با احتساب این آزاد راه فاصله شهر کرکوند تا اصفهان به ۳۰ کیلومتر تقلیل پیدا مى کند. این مسأله تأثیر مهمى در گسترش مناسبات اقتصادى این منطقه داشته وفعالیتهاى صنعتى واقتصادى منطقه را رونق بیشترى مى بخشد. توسعه صنعتى در هر منطقه موجب ایجاد تحولاتى به صورت شناسایى وبه حرکت درآوردن هماهنگ پدیده هاى طبیعى و انسانى موجود در آن منطقه به منظور بهبود بخشى فعالیتهاى تولیدى و زیستى در جهت ارتقاى رشداقتصادى واجتماعى مى گردد. تأثیراتى که پدید آمدن صنایع بزرگ برکرکوند ومناطق اطراف آن داشته است به این شرح است: ۱ ـ جذب نیروهاى مازاد وبیکاران پنهان و هدایت آنان به سمت مجتمعهاى بزرگ صنعتى منطقه و صنایع جنبى آنها ۲ ـ ایجاد درآمد براى اهالى این منطقه و روستاهاى مجاور به خصوص افرادى که فاقد سرمایه لازم در خصوص فعالیتهاى کشاورزى بوده اند. ۳ ـ کاهش روند مهاجرتهایى که به علت بیکارى صورت مى پذیرفته است. ۴ ـ ایجاد مشاغل خدماتى ۵ ـ به کارگیرى سرمایه هاى اندک در کارهاى تولیدى مانند احداث کارگاههایى که به جهت تحولات فوق میزان تقاضا براى محصولات آنها افزایش یافته است. به طور کلى از کل شاغلین منطقه در حدود ۴۲ درصد آنها در بخش صنعت مشغول به کار هستند. این بخش شامل مجتمعهاى صنعتى و صنایع جنبى آنها ست. علاوه بر مجتمعهاى صنعتى بزرگ نظیر مجتمع صنعتى فولاد مبارکه، شرکت سهامى ذوب آهن، صنایع نظامى وسیمان سپاهان و همچنین صنایع جنبى آن، کارگاههاى صنعتى کوچکى نیز در سطح شهر وجود دارد که عمدتاً با تکیه بر سرمایه هاى شخصى یا وام تأسیس شده و به صورت خصوصى اداره مى شوند. صنعت قالى بافى نیز دراین منطقه رواج فراوان دارد که عمدتاً زنان ودختران منطقه در آن مشغول هستند. تعداد خانواده هایى که در سطح منطقه به قالى بافى به عنوان یک شغل فرعى مى پردازند حدود ۴۰ درصد کل خانوارها راتشکیل مى دهند که این فعالیت خود یکى از عوامل مهم در سهیم نمودن زنان و دختران در ایجاد درآمد براى خانوارها محسوب مى شود. لذا لازم است هرچه بیشتر زمینه توسعه این فعالیت در سطح شهرى فراهم گردد.(روزنامه ایران شماره ۲۷۹۲تاریخ۲۴اردیبهشت ۸۳)
|